استان بوشهر
استان بوشهر با مساحتي در حدود 27653 كيلومتر مربع بين 27درجه و 14 دقيقه تا 30 درجه و 16 دقيقه عرض شمالي و 50 درجه و 6 دقيقه طول شرقي ، در جنوب ايران و درحاشيه زيباي خليج هميشه فارس قرار دارد . اين استان از شرق به استان فارس و از غرب به خليجفارس ، از جنوب به خليجفارس و قسمتي از استان هرمزگان ، از شمال به استان خوزستان و قسمتي از كهگيليويه و بوير احمد ، محدود است. استان بوشهر با خليجفارس بيش از 600 كيلومتر مرز دريايي دارد. بر اساس آخرين تقسيمات سياسي كشور ، استان بوشهر مشتمل بر 8 شهرستان ، 17 بخش ، 13 شهر، 36 دهستان و 706 آبادي داراي سكنه است.
شهرستانهاي استان بوشهر عبارتند از : بوشهر ، تنگستان ، دشتستان ، دشتي ، دير ،ديلم ، كنگان و گناوه.
سازههاي مهم اقليمي استان بوشهر مشتمل بر ارتفاع، عرض جغرافيايي ،منابع رطوبتي و تودههاي هواي مهاجر به استان ميباشند و در كنار سازههاي اصلي فوق ، عوامل ديگري هم نظير كشاورزي ، پوشش گياهي و فعاليتهاي صنعتي و معدني تحت عنوان عوامل فرعي موثر بر اقليم، مورد ارزيابي قرار ميگيرند.
ارتفاعات استان بوشهر از دو رشته اصلي تشكيل يافته است كه به موازات هم سرتاسر طول استان را در بر ميگيرند و رشته اصلي آن كه محدودههاي شمالي و شرقي استان را ميپوشاند ، دنباله رشتهكوههاي زاگرس است.
ارتفاعات استان بوشهر اكثرا“ فاقد ارتفاع قابل ملاحظه بوده و به اين جهت از تودههاي هواي بارانزاي مهاجر به استان ، دريافت مناسبي از ريزشهاي جوي ندارند.ارتفاع كم كوههاي استان و جهت گسترش آنها سبب گرديده است كه ريزشهاي جوي كم در آنها در تلفيق نامناسب با جنس خاكهاي اين ارتفاعات ، گسترش پوشش گياهي را در اين ارتفاعات و پايكوهها در حد ناچيزي قرار دهد و به اين جهت اغلب كوهستانهاي استان تقريبا“ به صورت لخت و يا با پوشش گياهي ناچيز مشاهده ميشود.
منابع آبهاي استان از سه بخشآبهاي جاري ، آبهاي زير زميني و پهنه آبهاي خليجفارس تشكيل شده است.
- آبهاي جاري استان شامل رودخانههاي دائمي و فصلي است و تنها رودخانههاي دائمي استان ، رودخانههاي مند ، شاپو و دالكي ميباشند.
- آبهاي زير زميني استان بخشي شور و بخشي ديگر داراي آبهاي شيرين است و در واقع بيشتر چشمههاي استان گوگردي و تعدادي نيز داراي آب شيرين است.
- منبع عظيم آبهاي خليج فارس مناطق مجاور استان را تحت تاثير قرار داده و نوعي تعادل در تغييرات دما و رطوبت اين مناطق ايجاد مينمايد. اين تاثير گذاري سبب گرديده كه اختلاف فاحشي بين حداقلها و حداكثرهاي دماي هوا در اين مناطق به وجود نيايد و اصولا“ نوسانات بيش از حد دما در سرزمينهاي تحت تاثير خليج فارس پديدار نشود.
- به علت تداوم وزش باد در مناطق ساحلي تحت تاثير مكانيزم نسيم دريا و خشكي به وجود ميآيد، اين مناطق از يك تبادل دمائي و رطوبتي دائمي برخوردارند.
- منبع گسترده رطوبتي خليجفارس همراه با رودخانهها و چشمهها و ساير منابع آبي استان بر رژيمهاي دما ، بارندگي ، باد ، تبخير و ساير متغييرهاي جوي منطقه و در نهايت بر رژيم اقليمي استان موثر واقع ميشوند.
تاثير توده هاي هوا و سيستمهاي هواشناسي بر اقليم استان
استان بوشهر در مجموع داراي اقليمي گرم است كه در بخشهاي ساحلي به صورت گرم و مرطوب و در بخشهاي داخلي استان به صورت گرم و خشك ميباشد . استان بوشهر از استانهاي كم باران كشور است و مهمترين سيستمهاي موثر بر آن در فصل زمستان كم فشارهاي مديترانهاي و سوداني است و پرفشارهاي شمالي ، شمالغربي و ساير مراكز پرفشار نيز در طول فصلهاي سرد سال به گونهاي تعديل يافته بر اين استان تاثير ميگذارند.
در فصول گرم سال ، كم فشار حرارتي مستقر بر روي صحاري عربستان ، آفريقا و كوير ايران بر استان بوشهر تاثير گذاشته و موجب افزايش دماي آن ميشوند.
در ماههاي گرم سال ، به ويژه در تابستان مركز كم فشار هند يا مونسون نيز بصورت محدود و مقطعي بر استان بوشهر تاثير ميگذارد.
تاثير كم فشار مديترانهاي بر استان
در ماههاي سرد سال درياي مديترانه علاوه بر اينكه محل عبور كم فشارهاي مهاجر ميباشد،خود نيز محل تشكيل كم فشارهاي متعددي است كه برخي از آنها در حركت خود به جانب شرق ، برروي قبرس زبانهاي كم فشار ايجاد كرده و اين زبانه كم فشار از روي كشور تركيه وارد ايران ميشود و نواحي غرب و شمالغرب كشور را تحت تاثير قرار ميدهد. گاهي نيز اين سيستم پس از عبوراز رذوي تركيه و برخورد با ارتفاعات آن مناطق به دو شاخه تقسيم ميشود كه يك شاخه آن از طرف غرب و شمالغرب وارد كشور خارج ميشود و شاخه ديگر پس از عبور از روي كشور عراق خراسان وارد افغانستان ميشود.
به هنگاميكه تراف سطوح فوقاني باگراديان مناسب دما و فاكتور ، اين سيستمهاي كم فشار را همراهي كنند ، بارندگيهاي موثري در مناطق تحت نفوذ آنها ريزش ميكند.
در فصل زمستان سيكلونهاي مديترانهاي در مسير حركت خود در فلات ايران ، استان بوشهر را نيز تحت پوشش قرار داده و بارندگيهاي كم و بيش ملايم و مداومي را در آن بوجود ميآورند.
منطقه سودان در افريقا به علت مجاورت با منطقه حاره به طور نسبي داراي فشار كم است . در فصول سرد سال با نفوذ زبانه پر فشار به نواحي شمالي سودان و ريزشهواي سرد در آن منطقه ، كم فشار سودان تقويت شده و از درياي سرخ رطوبت جذب مينمايد. در واقع اين سيستم در ابتدا فاقد جبهه است و فعال نميباشد ، اما به تدريج كه بر روي درياي سرخ كشيده ميشود، با تودههاي هواي آن منطقه برخورد كرده و فعال ميشودكه عموما“ پس از شكل گيري يا از طريق خوزستان وارد ايران ميگرددو يا پس از عبور از روي عربستان و كويت و توقف كوتاه بر روي خليجفارس و كسب رطوبت كافي ، استانهاي بوشهر ،هرمزگان و گاهي تا نواحي مركزي كشور را تحت تاثير قرار ميدهد و پس از آن به طرف شرق و جنوبشرق كشيده ميشود . بارندگي از سيستمهاي كم فشار سوداني معمولا“ از ابرهاي جوشي بوده و كمتر به صورت آرام و مداوم است و به اين جهت اغلب در جنوب و مركز كشور پس از بارندگيهاي رگباري از سيستمهاي كم فشار سوداني ، سيلابهاي مخرب جريان مييابد كه نظير آنها در استانهاي بوشهر ، هرمزگان و فارس طي سالهاي گذشته به فراواني اتفاق افتاده است.
سيستمهاي كم فشار مديترانهاي و سوداني منشاء مهمترين بارندگيهاي استان بوشهر ميباشند.
تاثير كم فشارهاي تابستانه بر استان
در فصل تابستان استان بوشهر تحت تاثير كمفشارهاي حرارتي صحراهاي عربستان ، آفريقا و كوير ايران قرار ميگيرد، كه اين جريانات گرم و خشك موجب افزايش دما و تبخير و قطع بارندگيهاي استان ميگردند.
زبانهكمفشار مانسون هند نيز ممكن است گاهي اوقات از جنوبشرق كشور وارد استان بوشهر شده و برآن تاثير گذارد. دوره فعاليت كم فشار هند سه ماه تابستان است كه بادهاي موسمي تابستانه اقيانوس هند را به وجود ميآورد كه از طرف جنوبغربي اقيانوس هند مي وزد و به كرانههاي مكران ميرسد و بر سواحل آن تاثير ميگذارد. اين جريان جوي در حاليكه در مناطق هندوستان و تمام آسياي جنوبشرقي موجب بارندگيهاي فراوان ميگردد ، متاسفانه رقم قابل ملاحظهاي از بارندگيهاي آن به كشور ما نمي رسد و فقط گاهي بارندگيهاي اندكي را در سواحل و رگبارهائي را در ارتفاعات جنوبشرق به وجود ميآورد و در ساير استانها معمولا“ به ايجاد ابرناكي ونيز توليد گرد و خاك اكتفا مينمايد .
تاثير سيبستمهاي شمالي و شمالغربي و ساير مراكز پرفشار بر استان بوشهر به شدت مراكز كم فشارهاي گفته شده نبوده ولي تاثير نفوذ پرفشارهاي شمالي در قالب بروز سرماهاي استثنائي در برخي از سالها در استان بوشهر انكار ناپذير است.
استقرار استان بوشهر در بين عرضهاي جغرافيايي 27 درجه و 14 دقيقه تا 30 درجه و 16 دقيقه موجب گرديده است كه اين استان به يكي از گرمترين مناطق كشور مبدل گردد. موقعيت جغرافيائي استان در فاصلههاي عرضهاي جغرافيائي گفته شده به گونهاي است كه تودههاي هواي برآمده از جنوبغرب و غرب امكان ورود به اين منطقه را يافته و اثرات ويژه خود را بر اقليم استان بر جاي گذارند.
گسترش استان در فاصله حدودا“ 3 درجه عرض جغرافيايي ، موجب تغييرات قابل ملاحظهاي در برخي از پارامترهاي اقليمي نظير ساعات آفتابي، درصدآفتابگيري ، تشعشع و ساير انرژيهاي دريافتي از خورشيد ميگردد كه هر يك از آنها به نحوي بر شرايط اقليمي استان موثر واقع ميشوند.
شوري آب و خاك در بخشهاي وسيعي از استان بوشهر ، زمينهاي اين استان را در گسترههاي وسيعي غير قابل كشت نموده است و در نتيجه زمينهاي قابل كشت به صورت محدودههاي پراكنده در سطح استان مشاهده ميشوند.
در استان بوشهر شكل غالب باغداري به احداث نخلستانها اختصاص دارد كه در نواحي دالكي ،بوشكان ، تنگستان ، خورموج ، خائيز و كنگان به عمل مي آيد.
مراتع استان بوشهر هم به دليل كمبود بارندگي و طولاني بودن غصل گرم و محدود بودن دوره بارش در طول سال و نامساعد بودن جنس خاكها وچراي بي رويه دامها ، بيشتر از نوع متوسط و فقير است.
در مجموع به علت محدوديت در فعاليتهاي كشاورزي و ضعف پوشش جنگلي و مرتعي ، عوام فرعي كشاورزي و پوشش گياهي بجز در محدودههاي كوچك خرد اقليمي ، نمي توانند بر اقليم استان موثر واقع شوند.
مناطق وسيعي از استان بوشهر كه در حدود 80 درصد از سطح استان را در بر ميگيرد. تحت سلطه اقليم نامناسب خشك گرم واقع شده است و تقريبا“ تمام نقاط شهري و بندري استان در اين نوع اقليم اسقرار دارند.
توزيع جغرافيايي اقليمهاي استان در اشكال زير قابل جمعبندي است:
اقليم خشك گرم
اقليم خشك گرم همچنانكه پيش از اين هم اشاره شد، مناطق وسيعي از استان بوشهر را ميپوشاند كه بندر بوشهر ، بندر ديلم ، بندر گناوه ، بندر ريگ ، برازجان ، اهرم ، خورموج ، بندر دير، بندر كنگان ،شبانكاره و سعدآباد در اين نوع اقليم قرار گرفتهاند.
اقليم خشك معتدل
اين نوع اقليم به صورت باريكههاي اقليمي در شرق خورموج و شمال اهرم در ناحيه بوشكان و نواحي ده رود و بالا و ده رود پائيين و نيز در شرق كنگان گسترش دارد.
اقليم فرا خشك گرم
محدوده بسيار كوچكي در جنوب شرق استان تحت سيطره اقليم فراخشك گرم قراردارد كه بندر عسلويه و خليج نايبند و نيز جزيره خارگو و عباسك از نقاط شاخص آن محسوب مي گردند.
اقليم نيمه خشك گرم
اين نوع اقليم به صورت باريكهاي اقليمي در شرق و شمالشرق برازجان و در جنوب كنار تخته گسترش دارد. در واقع وجود اردتفاعاتي در نواحي شمالي استان سبب پيدايش اقليمهاي نيمه خشك معتدل و نيمه خشك گرم و خشك معتدل در اين نواحي از استان گرديده است كه گسترش اقليمهاي نيمه خشك را در محدودههاي وسيعي در استان فارس واقع در شمال استان بوشهر ميتوان مشاهده كرد.
منبع : www.bushehrmet.ir
